उघडे ठेवा दार मनाचे

कुंद हवा, जळमटे लोंबणे
लक्षण असते बंद घराचे
स्वच्छ मोकळे जगण्यासाठी
उघडे ठेवा दार मनाचे

घरास पडदे अन् आडपडदे
जगात माझ्या मीच एकटा
विभक्त जगतो, मला न कोणी
मी मोठा अन् मीच धाकटा
जीवन झाले उदासवाणे
एकएकटे गुदमरायचे
स्वच्छ मोकळे जगण्यासाठी
उघडे ठेवा दार मनाचे

मनास येते किती उभारी!
खळखळणारी नदी पाहता
छोट्याशा परिघात तुंबले
जीवन झाले डबके आता
"अवघे विश्वचि घर माझे" या
संस्कृतीस का मिरवायचे?
स्वच्छ मोकळे जगण्यासाठी
उघडे ठेवा दार मनाचे

अंतरात डोकाउन बघता
काळोखाचा ठसा गर्दसा
शोधशोधुनी कुठे दिसेना
अंधुकसाही एक कवडसा
बोगद्यात या असाच जगलो
श्वास घ्यायचे, सोडायाचे
स्वच्छ मोकळे जगण्यासाठी
उघडे ठेवा दार मनाचे

काय लिहावे आत्मचरित्री?
मी, माझी बायको, अन् मुले?
समासही पण पुरून उरतो
नसता दुसरे कुणी आपुले
लिहावयाचे म्हणून लिहितो
आणि शेवटी फाडायाचे
स्वच्छ मोकळे जगण्यासाठी
उघडे ठेवा दार मनाचे

विभक्त जगणे नकोच देवा
पुनर्जन्म दे रे! पक्षाचा
एकएकटे जीवन त्यजुनी
बनेन हिस्सा सदा थव्याचा
निर्मनुष्य का बेटावरचा
सॉक्रॅटिस मी बनावयाचे?
स्वच्छ मोकळे जगण्यासाठी
उघडे ठेवा दार मनाचे


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

थकले आता

न्यायाची मी वाट पाहुनी पिकले आता
वेशीच्या बाहेर राहुनी थकले आता

तळातल्या गाळात जात माझी फसलेली
फक्त उपेक्षा पाचवीस असते पुजलेली
वळून मागे काय बघावे? विरान सारे
काळोखाने वाट उद्याची बरबटलेली
श्वास चालतो म्हणून जगणे शिकले आहे
वेशीच्या बाहेर राहुनी थकले आता

शिवाशिवी हे शस्त्र नेहमी वापरताना
स्थान आमुचे पायतळी हे दाखवताना
दंश मारता वखवखणार्‍या नजरा त्यांच्या
काया माझी ओरडते की, सामंतांना
अस्पृशाची नार चालते, कळले आता
वेशीच्या बाहेर राहुनी थकले आता

प्रश्न मनाला एकच आहे ना सुटलेला
जातीवरुनी समाज का हा विभागलेला?
असशीलच तर सांग ईश्वरा कशामुळे रे!
कुणी तुपाशी, कुणी उपाशी, नागवलेला
देव निरुत्तर, प्रश्न अंतरी थिजले आता
वेशीच्या बाहेर राहुनी थकले आता

तळातल्यांचे लिखाण असते धगधगणारे
अन्यायाच्या विरुध्द एल्गाराचे नारे
रुदनांचे आक्रोश जाहले, सनातन्यांनो
नोंद तुम्ही घ्या, ओळखून बदलांचे वारे
पशावरी बलुताच्या जगणे सरले आहे
वेशीच्या बाहेर राहुनी थकले आता


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

चंद्र नभीचा बघू लागला

मला कळेना उत्तररात्री
असा अचानक कसा वागला?
शिरशिरलेली काया माझी
चंद्र नभीचा बघू लागला

कैक अधूरी स्वप्ने होती
खोल अंतरी हिरमुसलेली
मनी नांदते मृगजळ माझ्या
वाट चालते तहानलेली
जीवन गाणे विरुन गेले
तरी कुणी हा सूर लावला?
शिरशिरलेली काया माझी
चंद्र नभीचा बघू लागला

जीवन झाले असह्य ओझे
दिवस कटेना, रात्र सरेना
तरी लोक का म्हणती "थांबत
नसतो केंव्हा काळ" कळेना
चकोर होता आज सख्याची
गुदमर थोडासा सुखावला
शिरशिरलेली काया माझी
चंद्र नभीचा बघू लागला

परिचय नसतो जिचा सुखांशी
दु:ख तिला का जाचत असते?
लाख मिरवते हास्य लेउनी
मनी वेदना सोसत असते
कसे झिरपले आज चांदणे!
ना कळले पण जीव रंगला
शिरशिरलेली काया माझी
चंद्र नभीचा बघू लागला

संस्काराचा असून पगडा
बंडखोर का शरीर झाले?
 स्वप्नीही जे केले नसते
तेच कराया अधीर झाले
मादक नजरेने, ग्रिष्माला
वसंतऋतुचा अर्थ उमगला
शिरशिरलेली काया माझी
चंद्र नभीचा बघू लागला

ज्याच्या हाती हात असावा
करतो जेंव्हा तोच उपेक्षा
तर मग कोणाकडे बघावे?
अन् ठेवाव्या काय अपेक्षा?
"वटपूजा का व्यर्थ करावी?"
एल्गाराचा जन्म जाहला
शिरशिरलेली काया माझी
चंद्र नभीचा बघू लागला


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

असताना बयको सोबत---

( बदल म्हणून एक विनोदी कविता. माझ्या कवितांचा हा DNA नसून सुध्दा!" टिकटिक वाजते डोक्यात" या सोनेगीताच्या चालीवर गुणगुणता येईल ही रचना.)

झिणझिणते वाळवी डोक्यात
असताना बायको सोबत
खळखळणे कालचे संपले
अपुल्याच राहते तोर्‍यात

माझ्या अन् तुझ्याही मैत्रिणी
सुंदर वाटती बघता क्षणी
त्यांना मी शिकवून ठेवले
बोलावे सोज्वळ वरकरणी
काका म्हणती ललना तरी
दुखते का तुझिया पोटात?
झिणझिणते वाळवी डोक्यात
असताना बायको सोबत

धाकटी तुझी ती बहीण
केवढी दिसते तरुण
पार्लरमधुनी आल्यावर वाटे
ग्रिष्मातला ती श्रावण
लावला डाय असूदे केसांना
बट सावरते झोकात
झिणझिणते वाळवी डोक्यात
असताना बायको सोबत

मोबाईल वाजता माझा कधी
तू का घ्यायाला पळतेस?
कोणाचे आले? कोणाला केले?
लॉग का नेहमी बघतेस?
लँड लाईन मी वापरतो
बोलाया पोरींशी ऑफिसात
झिणझिणते वाळवी डोक्यात
असताना बायको सोबत

वृध्दत्वाने अंग थरथरते
पण तरी नजर का भिरभिरते?
न आवडे अस्तित्व आजचे
भूतकाळी मन मोहरते
ठीक आहे तू आहेस म्हणुनी
ठेवाया आजही धाकात
झिणझिणते वाळवी डोक्यात
असताना बायको सोबत


निशिकांत देशपांडे. मो क्र ९८९०७ ९९०२३

फुलून आले जीवन

कधी न गोंजारले तयाला, तरी बरसला सावन
वेळोवेळी ठोकरले पण फुलून आले जीवन

दु:ख, वेदना कडून शिकलो तंत्र मंत्र जगण्याचे
उन्हानेच तर स्वप्न पाडले सावलीत बसण्याचे
सहवासाच्या सुखास असते विरह नेहमी कारण
वेळोवेळी ठोकरले पण फुलून आले जीवन

मनी मनसुबे कधीच नव्हते, भव्य दिव्य जगण्याचे
मीच शिकविले मला संकटी धडे मस्त हसण्याचे
नाही केले मी दु:खांच्या गाथेचे पारायण
वेळोवेळी ठोकरले पण फुलून आले जीवन

एकलव्य मी मला घडविले, दोष कुणाला द्यावा?
मी नावाडी, बोट बुडाली, करू कुणाचा धावा?
करता मी अन् मीच कराविता, नको शोधणे कारण
वेळोवेळी ठोकरले पण फुलून आले जीवन

अशा स्वयंभू जगण्यासाठी, नको शोक हंबरडे
मरणोत्तर का कधी मोडते आप्तांचे कंबरडे?
पिंडदान मी करीन माझे, अन् माझे मी तर्पण
वेळोवेळी ठोकरले पण फुलून आले जीवन

सामान्याचे जीवन जगता मौज आगळी असते
बिनध्येयाच्या भणंगासही हवे हवे ते मिळते
नराप्रमाणे जगलो, नव्हते बनायचे नारायण
वेळोवेळी ठोकरले पण फुलून आले जीवन


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

पालखीतल्या अंधाराचा---

( आशातच बँकेतली अनेक लफडी उघडी पडली. मी स्वतः बँकेत नोकरी केलेली असल्यामुळे मला या सार्‍या प्रकरणातली दाहकता प्रकर्षाने जाणवली. उद्विग्न होऊन लिहिलेली कविता. )

हतबल झाला उजेड इतका! प्रभाव सरला रविकिरणांचा
जो तो आहे भोई येथे पालखीतल्या अंधाराचा

काळोखाची मशाल घेउन प्रकाश शोधायास निघालो
जरी निराशा पदरी पडली, देवाला विणवून म्हणालो
धुलीकणाने युक्त तरीही, हवा कवडसा एक उन्हाचा
जो तो आहे भोई येथे पालखीतल्या अंधाराचा

वस्त्रहरण त्या पांचाळीचे, जसे जाहले भरदरबारी
अंधाराच्या आधिपत्त्याची, प्रथम वाजली तिथे तुतारी
कलियूगी वाढला केवढा! प्रतिध्वनी त्या किंचाळ्यांचा
जो तो आहे भोई येथे पालखीतल्या अंधाराचा

काळे धंदे, काळी करणी, काळा पैसा, उजळ मुखवटा
शुचित्व मेले, खोल गाडले, कोण पाळतो आज दुखवटा?
पिंडालाही काक शिवेना, धनी जाहलो पराजयाचा
जो तो आहे भोई येथे पालखीतल्या अंधाराचा

हिरा असो वा सोने, चांदी ध्येय आमुचे एकच असते
स्फटिकांच्याही आत शोधता, अमाप काळे धन सापडते
नेते, बाबू, आम्ही मिळुनी, खेळ खेळतो लुटावयाचा
जो तो आहे भोई येथे पालखीतल्या अंधाराचा

मदार सारी या देशाची, तरुणांनो! तुमच्यावर आहे
पाठलाग जा करा जिथे मोठ्या चोरांचा वावर आहे
मनी असू द्या निश्चय, त्यांना वेशीवरती टांगायाचा
जो तो आहे भोई येथे पालखीतल्या अंधाराचा


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

माझी असते मलाच सोबत

घेत उसासे समोर बसता
आरशातली करते संगत
घरातल्या गर्दीत नेहमी
माझी असते मलाच सोबत

लग्नानंतर प्रथेप्रमाणे
कुलदैवत अन् गोत्र बदलले
समरस होण्या घरात नवख्या
नाव मूळचे जरी विसरले
काळ उलटला, अजून परकी!
बोच कुणाला नाही सांगत
घरातल्या गर्दीत नेहमी
माझी असते मलाच सोबत

कुळदिपक हळजायासाठी
मादी होती हवी तयांना
खाणे, कपडा लत्ता, छप्पर
सौद्यामधला जणू बयाना
कूस उजवण्या उशीर होता
विचित्र सारे होते वागत
घरातल्या गर्दीत नेहमी
माझी असते मलाच सोबत

जन्म मुलीला देता माझे
संसारातिल पात्र बदलले
घरकामाचे यंत्र जाहले
गात्र नेहमी शिणावलेले
थकलेल्या कायेत सख्याला
मजा येइना, सरली रंगत
घरातल्या गर्दीत नेहमी
माझी असते मलाच सोबत

फरपट झाली आयुष्याची
मेले नाही म्हणून जगले
जगण्यासाठी कसे करावे?
बधीर मन हे अचूक शिकले
एकांताने माझ्यासंगे
सदैव केली अंगतपंगत
घरातल्या गर्दीत नेहमी
माझी असते मलाच सोबत

अल्लड अवखळ कन्न्या माझी
वाढत आहे कणाकणाने
मला न जे लाभले, तिला ते
मिळो ईश्वरा मणामणाने
तिला सांगते मुक्त रहा तू
तोड चौकटी परंपरागत
घरातल्या गर्दीत नेहमी
माझी असते मलाच सोबत


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३