Monday, February 26, 2018

सेल्युलर जेल


( जब मै अंदमान गया था, जेलके उस कमरेमे पहुंचा जहाँ प्रखर राष्ट्रभक्त सावरकरजीको रखा था| आँखोमे आँसू उमड पडे और भावनावेगमे लिखी गयी; थोडी प्रदीर्घ रचना. जेलके प्रवेशद्वार पर एक पुराना सुखा पिंपलका वृक्ष आजभी खडा है. उसका मनोगत पढिए. सावरकरजीकी आज पुण्यतिथी है. इस उपलक्ष्यमे सादर)

साक्षीधर हूं अन्याओंका
दे न सका अपनोंको छाया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

जेल बनाने अंग्रेजोंने
सब वृक्षोंको तोडा
पता लगा था अशुभ दिनोंका
जब मुझको था छोडा
यक्ष प्रश्न है मेरे भाग्य मे
प्रवेशद्वार क्यों आया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

दस साल लगगये बनाने
सेल्यूलर था नाम जेल का
स्वतंत्रता सेनानी लाकर
दंडित करना नाम खेलका
दर्दभरी पीडा का भोजन
सबने हंसते था खाया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

स्वतंत्रता की आशा लेकर
सेनानी आया करते थे
हर कोनेसे आनेवाले
जवान मुझको भाते थे
कितनी माँ बहनोंने होगा
राग विरह का गाया!
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

मूंछ ना फुटी ऐसे सेनानी
जवान बच्चे आते थे
प्रखर राष्ट्र भक्तीसे प्रेरित
जेल मे हंसते जाते थे
हर कमरे के अंधियारोंमे
तपता सूरज था पाया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

पीडाओंका स्त्रोत था यहाँ
कर्ण बधीर थी चींखे
कैसे देखे बुलंद सपने
इन युवकोंसे सीखे
आहट दरवाजा खुलनेकी
अब किसको है लाया?
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

सावरकर था नाम शख्स़्का
चेहरेपर था तेज
शायद अंग्रेजोंको हिलाने
नियतीने दिया था भेज
जहालता का जुनून उनका
सबके मनको था भाया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

महासागर पीडाओंके
हसते हसते तरते थे
आजा़दीकी प्यारी बाते
दृढनिश्चयसे करते थे
उनकी बातोंसे लगता था
मुहूर्त अजा़दी का आया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

स्वतंत्रता का यज्ञ चला है
प्राण आहूती देंगे हम
काला पानी कहों ना इसे
बनकर शहीद रहेंगे हम
फिरंगियोंके जुल्म मे झलके
अपनेही डर का साया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

आजा़दी ना आये जबतक
बहे हमारी खूनकी धारा
जंग हमारी; जीत हमारी
चाहे बीते जितनी सदियां
जुनून जब है आजा़दी का
क्यों सोंचे क्या पाया?
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया

जेल बना है मंदिर जिसमे
गूंजे आजा़दी की कहानी
राष्ट्रभक्तीसे प्रेरित श्रोता
होते सुनकर मेरी बयानी
देश प्रेमका दिया जलाना
जुनून मुझपर है छाया
पिंपलका हूं वृक्ष अभागा
सूखे नयनन कृश है काया


निशिकांत देशपांडे. भ्र.ध्व. ९८९०७ ९९०२३

Sunday, February 18, 2018

वाट कुणाची बघते?


नटुनी थटुनी फुले माळुनी वाट कुणाची बघते?
बावरते अन् अधीर होते, लटके लटके रुसते
भेटायाची ओढ मनी पण लाज आडवी येई
साजण येता ती शरदाच्या चांदण्यास पांघरते

तिच्याभोवती वसंत उमले गंध पसरणारा
कुंतल काळे भुरभुर उडवी चटावलेला वारा
सौंदर्याची खाण अशी ती शुक्रतारका जणू !
धरतीवरती आली उजळण्या आसमंत सारा

मंदिरात ती जाता जमते भक्तजनांची गर्दी
तिच्यामुळे नास्तिकही बनले भगवंताचे दर्दी
झपाटली वस्तीच अशी की नवल वाटते मजला
तिला जराशी शिंक आली तर गावाला होते सर्दी

शब्द जुळवतो तिच्याचसाठी, लिहितो कविता गझला
जागत असतो रात्र रात्र मी दीप कधी ना विझला
विरान हृदयी शुष्क कोपरा सदैव नांदत होता
दाद तिची गझलेला मिळता; चिंब चिंब तो भिजला

कसे आगळे जगावेगळे तिचे नि माझे नाते?
ती दवबिंदू; मी गवताचे थरथरणारे पाते
वास्तवात ती लाख नसू दे, सदैव येते स्वप्नी
रेशिम धाग्यांनी नात्याचा गोफ गुंफुनी जाते


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

Sunday, December 3, 2017

सूर्य का मला शोधतो आहे ?


अता कुठे सावली मिळाली, चैन भोगतो आहे
फांद्या पानातुनी सूर्य का मला शोधतो आहे ?

रखरख वणवण सदैव असते पाचवीस पुजलेली
आयुष्याची घडी त्यामुळे सदैव विसकटलेली
लगाम घालत आकांक्षांना, मजेत जगतो आहे
फांद्या पानातुनी सूर्य का मला शोधतो आहे ?

जिथे संपतो रस्ता तिथुनी चालू प्रवास होतो
कसे जायचे ध्येय दिशेने, बांधत कयास असतो
अनवट वाटांवरती पाउल खुणा सोडतो आहे
फांद्या पानातुनी सूर्य का मला शोधतो आहे ?

पहिल्या, शेवटच्या श्वासातिल अंतर असते जीवन
त्यात भेटतो कधी उन्हाळा कधी ओलसर श्रावण
दु:ख-वेदनांशी मैत्रीचा सराव करतो आहे
फांद्या पानातुनी सूर्य का मला शोधतो आहे ?

जन्मच झाला मुळी मानवा! जगात रडता रडता
जरी कळाले दु:ख सोबती असेल बसता उठता
हात धुवोनी तरी सुखाच्या मागे पळतो आहे
फांद्या पानातुनी सूर्य का मला शोधतो आहे ?

परावलंबी सुखास हिणकस, भाव केवढा आला!
दु:ख नांदते जगी म्हणोनी जन्म सुखाचा झाला
पर्णफुटीला पानगळीचे फलीत म्हणतो आहे
फांद्या पानातुनी सूर्य का मला शोधतो आहे ?


निशिकांत देश्पांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

पांडुरंगा


सदैव मनात । दिससी स्वप्नात ।
रंगलो तुझ्यात । पांडुरंगा ॥१॥

नको घरदार । नको येरझार ।
दावा मुक्तिद्वार । पांडुरंगा ॥२॥

मोहविते माया । सोकावली काया ।
जन्म गेला वाया । पांडुरंगा ॥३॥

रमलो नात्यात । आलो मी गोत्यात ।
पाय चिखलात । पांडुरंगा ॥४॥

असू दे उपाशी । रोज एकादशी ।
जागा दे पायाशी । पांडुरंगा ॥५॥

मठ्ठ निर्विकार । तरी मी अधीर ।
जागवी लागीरं । पांडुरंगा ॥६॥

जन्म गेला फुका ।पामराचे ऐका ।
माझा व्हावे सखा । पांडुरंगा ॥७॥

गळा तुझी माळ । तोडली का नाळ ।
तुझाच मी बाळ । पांडुरंगा ॥८॥

करमेना घरी । भाऊबंद तरी ।
रमतो मंदिरी । पांडुरंगा ॥९॥

"निशिकांत" म्हणे । कृपेचे चांदणे ।
होवो माझे लेणे । पांडुरंगा ॥१०॥


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

Saturday, November 11, 2017

जमवला पसारा किती आपुल्यांचा?


जगी एकटा जन्मतो आणि मरतो
तरी ध्यास का मानवा संचयाचा?
जगाया पुरे श्वास असला तरी पण
जमवला पसारा किती आपुल्यांचा?

किती मारती डंख आठव सुखांचे !
जसे दु:ख आले मला साथ द्याया
प्रभावी असे वेदना एवढी की !
सुखे कालची लागली मावळाया
कळा अंतवेळी न टळती कुणाला
मनी छंद का पोसला मृगजळांचा ?
जगाया पुरे श्वास असला तरी पण
जमवला पसारा किती आपुल्यांचा?

प्रयत्ने अथक सोयरा मी यशाचा
घरी राबता नेहमी संपदेचा
मना वाटले, गाठता ध्येय शिखरे
नियंता जणू जाहलो प्राक्तनाचा
कसा काळ गेला? उमगण्या अधी का
दिसे चेहर्‍यावर मळा सुरकुत्यांचा
जगाया पुरे श्वास असला तरी पण
जमवला पसारा किती आपुल्यांचा?

पहावे वळोनी असे काय मागे?
खरी वर्तमानीच चिंता मनाला
भविष्या! तुझ्या अंतरी गूढ इतके!
कळावे कसे ते मला पामराला?
अनिश्चित असोनी "उद्या" वाटतो का
सहारा उद्याच्या विमा पॉलिसांच्या?
जगाया पुरे श्वास असला तरी पण
जमवला पसारा किती आपुल्यांचा?

कुठे वाचले, पुण्य जन्मातले या
नवा जन्म मिळताच कामास येते
म्हणोनीच पुण्यार्जनी जन्म गेला
कराया न जमले मनाला हवे ते
ग्रहण लागले जीवनाला असे की
पुनर्जन्म बनला उगम काळज्यांचा
जगाया पुरे श्वास असला तरी पण
जमवला पसारा किती आपुल्यांचा?

मला वाटले तृप्त जगलो नियंत्या
तरी कावळा का न पिंडास शिवला?
सुखी माणसाचा क्षणार्धात सदरा
कसा हा अचानक असा रे उसवला?
भ्रमासंभ्रमाचेच आयुष्य असुनी
मना मोह पडतो पुन्हा जन्मण्याचा
जगाया पुरे श्वास असला तरी पण
जमवला पसारा किती आपुल्यांचा?


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

Monday, October 30, 2017

चौकटीत का जगावयाचे?


खळखळायचे मनी असोनी
संथ, प्राक्तनी वहावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

परीघ माझा कुणी आखला?
कसे हसावे? कसे रहावे?
व्यास व्हायची क्षमता असुनी
त्रिजा बनविले, तरी हसावे
स्त्री शक्तीचा उदो उदो पण
गुदमरात का रहावयाचे?
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

पतीमुळे सौभाग्यवती स्त्री
लग्न लागता, क्षणात बनते
सुंदर पत्नीमुळे वराचे
भाग्य उजळले कुणी न म्हणते
अशा संस्कृतीच्या कवणांना
निमूट का मी लिहावयाचे?
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

अशा दुटप्पी जगी ठरवले
नको लग्न अन् नको बंधने
मनाजोगती घेत भरारी
सुखावेन मी खुल्या हवेने
बंडखोर आवतार बघोनी
हसोत ज्यांना हसावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

कैक विषारी नजरांना मी
वळणावळणावरती झेलत
जीवन ओझे नसून सुध्दा
संकटांस मी असेन पेलत
मार्ग निवडला मीच तरी का
प्राक्तनावरी कण्हावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

पतीमुळे स्त्री संरक्षित ही
भ्रामक आहे किती कल्पना !
पाचांची द्रौपदी असोनी
केली कृष्णाचीच प्रर्थना
खड्ग घेउनी हाती, रक्षण
मलाच माझे करावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

नव रामायण लिहिता लिहिता
वाल्मिकीसही प्रश्न पडावा
उध्दाराया सती आहिल्या
सिता असावी? राम असावा?
छेद देत मज रुढी प्रथांना
अजन्म आहे लढावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३







Monday, October 9, 2017

मनाजोगते जीवन जगतो


जरी जाहले बाहत्तर वय
आयुष्याला मोजत नसतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

अटी लादल्या मला हव्या त्या
आयुष्यावर निर्धाराने
सदा कासरा धरून हाती
मार्ग चाललो सतत्त्याने
हार, जीत माझीच कमाई
प्राक्तनास ना दोषी म्हणतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

पहिल्या, शेवटच्या श्वासातिल
अंतर म्हणजे जीवन असते
रखरखणारे ऊन कधी तर
जीवन ओला श्रावण असते
किती घेतले? किती राहिले?
श्वास कुणी का मोजत असतो?
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

आत्मवृत्त जर मी लिहिले तर
झरेल जीवन यथार्थतेचे
पानोपानी ऐकू येइल
सुरेल गाणे कृतार्थतेचे
सुर्यास्ताची वेळ असोनी
पहाट गीतांना गुणगुणतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

अजातशत्रू जगून झाले
सारे माझे, मी सार्‍यांचा
मावळतीला विहरत असतो
हात धरोनी मी वार्‍याचा
ऐलतिरावर जगता जगता
पैलतिरावर कविता रचतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

आकाशाला कवेत धरणे
स्वभाव माझा जुना पुराना
संथ चाल पण रियाज केला
द्रुतगतीत गावया तराना
सूर, तान, सम साधत साधत
मैफिलीस मी समाप्त करतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३