"विरह" या विषयावर एकाच यमकात पाच मुक्तके

"विरह" या विषयावर एकाच यमकात पाच मुक्तके.

१)
नको  पाश ते गळ्याभोवती करकचणारे
जगेन जीवन एकाकी मी गुदमरणारे
तोडलीस तू नवीन मैत्री नऊ दिवसाची
किती पुसावे डोळे आता ओघळणारे?

२)
प्रेम जे कधी आपुल्यातले दरवळणारे
पान जाहले इतिहासाचे फडफडणारे
भूतकाळ ना जगता येतो, गुदमर सारा
आठवणींच्या जळमटात मन भळभळणारे

३)
काव्य कशाला लिहू?  न कोणी गुणगुणणारे
कुठे हरवले सूर मैफिली रंगवणारे?
गजलांचाही पोत अताशा विरही असतो
कसे लपावे मनात वादळ वावरणारे?


४)
एकच होते सप्न पाहिले मोहरणारे
तू गेल्यावर फूल जाहले ते सुकणारे
वैफल्याच्या वळणावरती जसा पोंचलो
जीवन झाले शीड सागरी भरकटणारे

५)
सप्न रेशमी भाव जागले शिरशिरणारे
विरह सोसता  जीवन  झाले फरपटणारे
नजर शोधते व्यर्थ तिला का अजून आहे?
तूच बंद कर देवा डोळे भिरभिरणारे


निशिकांत देशपांडे. मो. क्र.९८९०७ ९९०२३
E Mail---  nishides1944@yahoo.com





 

बालपण

बालपण

जर कुणी आठवणींच्या विश्वात राहण्याचा प्रयत्न केला तर त्याला बालपणातच जगावे लागेल. मी बालपणाबद्दल लिहायला बसलो आणि आठवांच्या लाटावर लाटा यायला लागल्या.

अक्षरशः मी कांही क्षण हरवूनच गेलो. कोणत्या आठवणी लिहाव्या याचा मला संभ्रम पडला.

माझ बालपण म्हणजे जवळ जवळ ४०/४५ वर्षापूर्वीचा काळ. बालपण लिहिण्यामागचा अजून एक उद्येश म्हणजे या निमित्ताने नवीन पिढीला त्या वेळच्या सामाजिक परिस्थितीचा अंदाज यावा. या दृष्टीकोनातून कांही घटना/प्रसंग निवडले

मला अवर्जून आठवतो म्हणजे मी शाळेत दाखल झालेला माझा पहिला दिवस ! वडिलांनी मला एके दिवशी शाळेत जायला सांगितले आणि मी निघालो एकटाच! शाळा घरापासून अर्धा किलोमिटर दूर होती. एक पाटी आणि पेन्सिल घेऊन निघालो. शाळेत शिक्षकांनी फॉर्म भरण्यास सुरुवात केली. ओघात मला माझी जन्मतारीख विचारली जी मला माहीत नव्हती. पळत पळत घरी गेलो आणि बाबांना विचारले. त्यांनाही माहीत नव्हाती. आता आईचा नंबर. तिला वर्ष आठवत होते पण तारीख नाही. तिने फक्त एवढेच सांगितले की माझा जन्म दसऱ्याच्या जवळपासचा आहे. गेल्यावर्षी दसरा १० ऑक्टोबरला होता म्हणून माझी जन्मतारीख १०-१० झाली. खरी जन्मतारीख देवाला ठावे. मोठ्या विभूतींसारखा माझ्याही जन्मतारखेचा घोटाळा आहे. पुन्हा ही तारीख घेऊन शाळेत गेलो. फॉर्म पूर्ण केल्यानंतर पुन्हा घरी जाऊन बाबांची सही आणि फीसचे दोन आणे (खाजगी शाळा असून ही) घेतले आणि माझी शाळा सुरू झाली

.

हे सर्व सांगायचे प्रयोजन म्हणजे शाळेत मुलांना तयार करून शाळेत पोहंचवणाऱ्या आया जन्मल्याही नव्हत्या. आंम्ही भाऊ बहिणी धरून सात भावंडाचे आमचे कुटुंब होते. आईबाबा कोणाकोणाकडे लक्ष देणार! मला अजून आठवतय की बाबांचे एखादे मित्र जर घरी आले आणि त्यांनी विचारले की तुमचा निशिकांत कोणत्या वर्गात शिकत आहे तर बाबा मला बोलावत असत आणि मी कोणत्या वर्गात आहे हे मलाच सांगायला लावत; कारण त्यांना हे माहीतच नसे.

आमचे एकत्र कुटुंब होते. माझे वडील, त्यंचे एक भाऊ आणि एक चुलत भाऊ अपापल्या जंबॉ कुटुंबासह एकत्र राहत असू. जेवायला पंगत बसली की ती ३०/३५ जणांची असे. पण वाद असे नगण्य होते. माझे वडील देवदेव खूप करायचे. त्यांना कमाई अशी काहींच नव्हती. न कमावणाऱ्या पुरुषाच्या बायकोस एकत्र कुटुंबात काय काय भोगावे लागते हे मी प्रत्यक्ष पहिलेले आहेत. तिचे अविरत कष्ट, पदोपदी होणारी अहेलना माझ्या बालमनावर कायम कोरले गेलेले आहेत. वडीलांनी कधी आमच्याकडे लक्ष दिले नाही. आई वेळोवेळी जिवाच्या

आकांताने सांगत असे निशिकांत लक्ष देवून अभ्यास केलास आणि चार पुस्तके शिकलास तरच मोठेपणी चार घास पोटाला खाशील; नसता बापाप्रमाणे नुसतेच लेकरं हळजत (मुलांना जन्माला घालत) एखाद्या कुत्र्याप्रमाणे जगशील. याचा मला तेव्हा कधीच अर्थ कळाला नाही. खूप अभ्यास करायला हवा एवढेच कळत होते. आज या वाक्यातील वडिलाच्या ना कमवण्याबद्दलची आईला असलेली चीड आणि तिची आगतिकता माझ्या ध्यानात येते.

मी मूळचा मराठवाड्यातील अंबाजोगाई येथील रहिवासी. मॅट्रिक पर्यंत शिक्षण झाल्यानंतर नोकरीसाठी औरंगाबादला गेलो. नोकरी पण लागली. पहिला पगार झाल्यानंतर गावी जाऊन आई-बाबांना पहिल्या पगारातून ४० रुपये दिले (पूर्ण पगार ८० रुपये प्रतिमाह). त्या वेळी आई वडिलांच्या डोळ्यातून अश्रूरुपाने घळघळणारा आनंद मी केंव्हा विसरू शकणार नाही

खूप बघूनये ते बघितले आणि घडूनये ते घडले बालपणात. मी आई या नात्याच्या चार पिढ्या पाहिल्या आहेत . माझ्या वडिलांची आई, माझी आई, माझ्या मुलांची आई आणि माझ्या नातवंडाची आई. मला एक गोष्ट नक्की कळून आली आहे की आईच्या मुलांना वागवण्यात कितीही बदल झाले असले तरीही आईचे प्रेम अनादीकालापासून अगदी तेच आहे आणि म्हणूनच खडतर बालपणाकडे वळून बघताना दुःखाचा लवलेश पण नाही. फक्त आईमुळे वेदनांच्या वाळंवंटात प्रेमाच्या झुळझुळत्या झऱ्यांत केशरांचे मळे फ़ुलले.

अजून एक जीवनाचे सत्त्य आहे. बालपण चांगले गेले तर ठीकच. खडतर बालपण आठवतांना पण अपण या परिस्थितीतून आजच्या जागी पोहंचल्याचा आनंदच असतो . मला अजून कोणीही भेटला नाही जो वर्तमनावर खुश आहे; कारण अजून खूप कांही करायचे आहे याचा सल असतो. माझे असे स्पष्ट मत आहे की भूतकाळाच्या तुलनेत (जो आनंद देतो) वर्तमान हा नेहमीच दिवाळखोर असतो. आनंदाची गुरुकिल्ली आठणीतच असते. म्हणून बालपणाला अयुष्यात अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.

निशिकांत देशपांडे. मो. क्र. ९८९०७ ९९०२३

प्रणयगीत ती लिहू लाहली

नांदत असता वसंत दारी
तुझी पैंजणे जशी वाजली
दु:ख वर्णिले ज्या कलमेने
प्रणयगीत ती लिहू लागली

आयुष्याच्या कॅन्व्हासावर
अंधाराचा रंग सांडला
फक्त हारणे माझ्या पदरी
कसा जीवना! खेळ मांडला?
ती आल्याने नभात काळ्या
शुक्रतारका दिसू लागली
दु:ख वर्णिले ज्या कलमेने
प्रणयगीत ती लिहू लागली

शब्द आपुले सूर आपुले
मैफिलीत या रंग भरावा
आळवताना सुरेल ताना
वेगळेपणा कुठे नुरावा
मिळून मिसळुन जगावयाची
आस नव्याने रुजू लागली
दु:ख वर्णिले ज्या कलमेने
प्रणयगीत ती लिहू लागली

तुझ्या सोबती रिमझिम आली
कैक दिसांनी बरसुन गेली
गंधित गंधित ओली माती
मनास हळव्या स्पर्शुन गेली
असून काटे निवडुंगावर
फुले लालसर फुलू लागली
दु:ख वर्णिले ज्या कलमेने
प्रणयगीत ती लिहू लागली

तू असताना वादळातही
मंद मंदशी ज्योत तेवते
अशक्य वाटे ते ते सारे
मनासारखे घडू लागते
वठलेल्या वृक्षास अचानक
पुन्हा पालवी फुटू लागली
दु:ख वर्णिले ज्या कलमेने
प्रणयगीत ती लिहू लागली

इतिहासाचे पान फाडुनी
निश्चय केला जगावयाचा
विश्वासाचे पंख लावुनी
यत्न करू या उडावयाचा
काळवंडल्या क्षितिजावरती
केशर लाली खुलू लागली
दु:ख वर्णिले ज्या कलमेने
प्रणयगीत ती लिहू लागली


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३
E Mail--- nishides1944@yahoo.com

चला घ्यावया ऊंच भरारी

गतवर्षीच्या अंधाराला
संपवायची करू तयारी
नववर्षाच्या नव्या पहाटे
चला घ्यावया ऊंच भरारी

आम जनांनी गेल्या वर्षी
खूप भोगली दिवाळखोरी
राजकारंणी बबेमानांनी
केली चोरी अन् शिरजोरी
भस्मासुर हा भस्म कराया
एक पेटवू या चिनगारी
नववर्षाच्या नव्या पहाटे
चला घ्यावया ऊंच भरारी

तेच चेहरे तेच पुढारी
पिढीदरपिढी तीच घराणी
देशधनावर ताव मारती
कुणाचीच नसते निगरानी
प्रस्थापित लोकांस उखडण्या
घ्या तरुणांनो आज सुपारी
नववर्षाच्या नव्या पहाटे
चला घ्यावया ऊंच भरारी

हट्ट करू या नवीन साली
पार्दर्शिता रुजवायाचा
नकोत पडदे नि आडपडदे
निर्णय नसतो लपवायाचा
प्रकाश वाटा चालत राहू
हवे कशाला मार्ग भुयारी?
नववर्षाच्या नव्या पहाटे
चला घ्यावया ऊंच भरारी

चित्र उद्याचे कसे असावे?
आज आहे ते उद्या नसावे
इथे निरागस सर्व कळ्यांनी
ना चुरगळता मस्त फुलावे
दरवळात या तरुणाईच्या
जल्लोषाला मिळो भरारी
नववर्षाच्या नव्या पहाटे
चला घ्यावया ऊंच भरारी

रात्र असावी स्वप्न बघाया
दिन स्वप्नांना पूर्ण कराया
यत्न करोनी आपण अपुल्या
नशीब रेषा नव्या लिहाव्या
युध्द तुझे अन् जीतही तुझी
एल्गाराची फुंक तुतारी
नववर्षाच्या नव्या पहाटे
चला घ्यावया ऊंच भरारी


बदलासाठी तगमगणार्‍या सर्व तरूण आणि तरुणींना नववर्षाच्या लाख लाख शुभेच्छा.


निशिकांत देश्पांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३
E Mail--- nishides1944@yahoo.com

जरासा हर्ष झाला

मोरपंखी आठवांचा स्पर्श झाला
वेदनांनाही जरासा हर्ष झाला

ब्रह्मकमळासम तुझे येणे क्षणाचे
दरवळाने धुंदते अंगण मनाचे
साजरा हा सोहळा प्रतिवर्ष झाला
वेदनांनाही जरासा हर्ष झाला

ते तुझे असणे नि नसणे खंत नव्हती
आठवांची तर कधीही भ्रांत नव्हती
तुजमुळे या जीवनी जल्लोष झाला
वेदनांनाही जरासा हर्ष झाला

शांत झालो आठवांच्या वादळाने
भागते तृष्णा कधी का मृगजळाने?
स्वप्न, वास्तव जीवनी संघर्ष झाला
वेदनांनाही जरासा हर्ष झाला

बरळतो माझ्या मनाला वाटते ते
बोलशी तू तोलुनी जे शोभते ते
मुखवटा फसवा तुझा, आदर्श झाला
वेदनांनाही जरासा हर्ष झाला

समिकरण मी मांडता नाना प्रकारे
बाब आली एक ध्यानी जीवना रे!
तिजविना मी शुन्य हा निष्कर्ष झाला
वेदनांनाही जरासा हर्ष झाला


निशिकांत देशपांदे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३
E Mail--- nishides1944@yahoo.com

एकाकी मी सुखात आहे

चार दिवारी अन् उंबरठा
कैद भोगते निवांत आहे
काळोख्या घरकुलात माझ्या
एकाकी मी सुखात आहे

नजरेला नजरा भिडल्यावर
माझ्यामध्ये गुंतशील तू
देत मुद्रिका पाश रेशमी
विणून लिलया विसरशील तू
दुष्यंताच्या शंकुतलेची
भीती माझ्या मनात आहे
काळोख्या घरकुलात माझ्या
एकाकी मी सुखात आहे

सुखास लाथाडून पकडली
वाट तुजसवे वनवासाची
एकच आशा मनी ठेवली
श्रीरामा ! तव सहवासाची
पुरुषोत्तम तू ! पण का माझ्या
अग्निदिव्य प्राक्तनात आहे?
काळोख्या घरकुलात माझ्या
एकाकी मी सुखात आहे

उजेडात मज कुठे न दिसतो
एक कोपरा भय नसलेला
आश्रमात सत्संग कशाचा?
बाबा दिसला वखवखलेला
नजरा  टाळत हिंस्त्र पशूंच्या
कुठे लपू? संभ्रमात आहे
काळोख्या घरकुलात माझ्या
एकाकी मी सुखात आहे

यौवनशोषण होता स्त्रीचे
तिला कलंकित का ठरवावे?
डाग समाजाच्या भाळी हा
सुजाण जनतेने समजावे
गुन्हेगार सोडून पीडिता
सजा कशाची भोगत आहे?
काळोख्या घरकुलात माझ्या
एकाकी मी सुखात आहे

पिढीदरपिढी हिरावलेले
हक्क घ्यायचे अता ठरवले
आदर्शांच्या गुंत्यामध्ये
होते वेडी काल हरवले
खड्ग घेउनी एल्गाराची
गरज भासते नितांत आहे
काळोख्या घरकुलात माझ्या
एकाकी मी सुखात आहे


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३
E Mail--- nishides1944@yahoo.com

का आवडते बदाम राणी?

तरुण तेजपाल याचे गोव्यातील यौवनशोषणाचे प्रकरण बरेच गाजले. टीव्ही वर पण २४x७ हे दाखवले जात होते. एका दृष्यात तर तरुण आणि त्याच्या पत्नीला कार मधे बसताना दाखवले. सहाजीकच त्या बिचारीचा चेहरा पडला होता. तरुण आणि पिडित मुलगी यांच्या वयातील अंतर बघता खूप घृणा आली. उद्वेगातून खालील कविता जन्माला आली आहे. अशा रचनेत नेहमीचा कवितेचा पोत थोडा बदलतोच. वाचकांनी हे ध्यानात ठेवून ही रचना वाचावी.

फ्यूजन होता परक्या स्त्रीशी
भावतात का ओंगळ गाणी?
स्त्रीलंपट चौकट राजाला
आवडते का बदाम राणी?

संकटातही देत साथ ती
प्रपंचामधे राबराबते
प्रेम एवढे ! वटपूजेला
सातजन्म ती साथ मागते
घरकी मुर्गी दाल बराबर
म्हणून का तिजशी बेमानी
स्त्रीलंपट चौकट राजाला
आवडते का बदाम राणी?

नका विचारू कोणाच्या तो
वळणावरती चालत आहे?
शोध सावजांचा घेण्याची
जुनी पुरानी आदत आहे
फुले हुंगणे, वडिलोपार्जित
गूण उतरलाय खानदानी
स्त्रीलंपट चौकट राजाला
आवडते का बदाम राणी?

मुलगी किंवा नात वयाने
मनी नांदतो चंचल पारा
विकृतीच ही ! कुठे मिळावा?
सावजास या जगी सहारा
धोका टाळुन जगावयाची
ससेहोलपट केविलवाणी
स्त्रीलंपट चौकट राजाला
आवडते का बदाम राणी?

आरक्षित हे  क्षेत्र नसावे
पुरषांसाठी असे वाटते
स्त्रीही आता मागे नाही
चित्र भयावह उरी दाटते
मादक राणी, गुलाम दिसता
शिंपित असते गुलाबपाणी
स्त्रीलंपट चौकट राजाला
आवडते का बदाम राणी?


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३
E Mail--- nishides1944@yahoo.com