चौकटीत का जगावयाचे?

खळखळायचे मनी असोनी
संथ, प्राक्तनी वहावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

परीघ माझा कुणी आखला?
कसे हसावे? कसे रहावे?
व्यास व्हायची क्षमता असुनी
त्रिजा बनविले, तरी हसावे
स्त्री शक्तीचा उदो उदो पण
गुदमरात का रहावयाचे?
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

पतीमुळे सौभाग्यवती स्त्री
लग्न लागता, क्षणात बनते
सुंदर पत्नीमुळे वराचे
भाग्य उजळले कुणी न म्हणते
अशा संस्कृतीच्या कवणांना
निमूट का मी लिहावयाचे?
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

अशा दुटप्पी जगी ठरवले
नको लग्न अन् नको बंधने
मनाजोगती घेत भरारी
सुखावेन मी खुल्या हवेने
बंडखोर आवतार बघोनी
हसोत ज्यांना हसावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

कैक विषारी नजरांना मी
वळणावळणावरती झेलत
जीवन ओझे नसून सुध्दा
संकटांस मी असेन पेलत
मार्ग निवडला मीच तरी का
प्राक्तनावरी कण्हावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

पतीमुळे स्त्री संरक्षित ही
भ्रामक आहे किती कल्पना !
पाचांची द्रौपदी असोनी
केली कृष्णाचीच प्रर्थना
खड्ग घेउनी हाती, रक्षण
मलाच माझे करावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?

नव रामायण लिहिता लिहिता
वाल्मिकीसही प्रश्न पडावा
उध्दाराया सती आहिल्या
सिता असावी? राम असावा?
छेद देत मज रुढी प्रथांना
अजन्म आहे लढावयाचे
मला वाटते काय, विसरुनी
चौकटीत का जगावयाचे?


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

मनाजोगते जीवन जगतो

जरी जाहले बाहत्तर वय
आयुष्याला मोजत नसतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

अटी लादल्या मला हव्या त्या
आयुष्यावर निर्धाराने
सदा कासरा धरून हाती
मार्ग चाललो सतत्त्याने
हार, जीत माझीच कमाई
प्राक्तनास ना दोषी म्हणतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

पहिल्या, शेवटच्या श्वासातिल
अंतर म्हणजे जीवन असते
रखरखणारे ऊन कधी तर
जीवन ओला श्रावण असते
किती घेतले? किती राहिले?
श्वास कुणी का मोजत असतो?
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

आत्मवृत्त जर मी लिहिले तर
झरेल जीवन यथार्थतेचे
पानोपानी ऐकू येइल
सुरेल गाणे कृतार्थतेचे
सुर्यास्ताची वेळ असोनी
पहाट गीतांना गुणगुणतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

अजातशत्रू जगून झाले
सारे माझे, मी सार्‍यांचा
मावळतीला विहरत असतो
हात धरोनी मी वार्‍याचा
ऐलतिरावर जगता जगता
पैलतिरावर कविता रचतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो

आकाशाला कवेत धरणे
स्वभाव माझा जुना पुराना
संथ चाल पण रियाज केला
द्रुतगतीत गावया तराना
सूर, तान, सम साधत साधत
मैफिलीस मी समाप्त करतो
बेफिकिरीने कलंदराचे
मनाजोगते जीवन जगतो


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

तुझ्या अंतरी एक असू दे

रखरखलेल्या जीवनातही शांत बसोनी मला हसू दे
कपार ओली माझ्यासाठी तुझ्या अंतरी एक असू दे

निराकार तू निर्गुणही पण, तरी भरवसा नितांत आहे
गोजिरवाणे रूप कल्पिले, भाव ठेउनी निवांत आहे
तुझ्या कृपेचा प्रसाद माझ्या झोळीमध्ये असू नसू दे
कपार ओली माझ्यासाठी तुझ्या अंतरी एक असू दे

उपास, व्रत, वैकल्ये केली, साधण्यास जवळीक तुझ्याशी
जीवन छोटे, अंतर मोठे, नाते जुळले नैरश्याशी
दोष कशाला तुला द्यायचा? माझ्या वरती मला रुसू दे
कपार ओली माझ्यासाठी तुझ्या अंतरी एक असू दे

तुझी पताका घेउन देवा अव्याहत मी चालत असतो
काय भले अन् काय बुरे हा विचारही डोकावत नसतो
नसेल जर हे योग्य आचरण, फास गळ्याला घट्ट कसू दे
कपार ओली माझ्यासाठी तुझ्या अंतरी एक असू दे

"ब्रह्म सत्य अन् मिथ्या जग" हा विचार भ्रामक आचरल्याने
काय मिळाले? आप्तजनांना सातत्त्याने उपेक्षिल्याने?
आज उपरती झाली, माझ्या अपुल्यामध्य मला फसू दे
कपार ओली माझ्यासाठी तुझ्या अंतरी एक असू दे

जसा खोल मी विचार करतो, त्रेधातिरपिट अंतःकरणी
श्रध्देला शह देते लिलया, तर्क सुसंगत विचारसरणी
वैचारिक वादळ शमवाया, संस्कारांना जुन्या पुसू दे
कपार ओली माझ्यासाठी तुझ्या अंतरी एक असू दे


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

अस्तित्वाचा तुझ्या दाखला

किती मंदिरे पवित्र क्षेत्रे !
प्रवास केला रुचला नाही
अस्तित्वाचा तुझ्या दाखला
कुठेच देवा दिसला नाही

पूजा अर्चा कर्मकांड अन्
महा आरत्या सदैव होती
नवरात्राच्या एके दिवशी
पशूस एका बळी चढवती
कधी दयाळू भवानीसही
गुन्हा बळीचा कळला नाही
अस्तित्वाचा तुझ्या दाखला
कुठेच देवा दिसला नाही

समान वस्त्रे सर्व घालती
उच्चनीच हा भेद विसरुनी
हज यात्रेचा शेवट करती
सैतानांना खडे मारुनी
पण सैतानी राज्य चालते
भेदभावही सरला नाही
अस्तित्वाचा तुझ्या दाखला
कुठेच देवा दिसला नाही

बालपणीचे श्रीरामाचे
हट्ट बदलले अता एवढे !
हवेच कार्टुन टीव्ही वरती
चंद्र नभीचा ! तया वावडे
निंबोणीच्या आड चंद्रही
अशात गाली हसला नाही
अस्तित्वाचा तुझ्या दाखला
कुठेच देवा दिसला नाही

नवीन व्याख्या लिहू लागलो,
आम्हीच वेडे, कसे जगावे ?
गोंधळलेला पार्थ आजही
पुन्हा जन्मुनी कृष्णा यावे
पाप काय अन् पुण्य काय हा
कधीच गुंता सुटला नाही
अस्तित्वाचा तुझ्या दाखला
कुठेच देवा दिसला नाही

जीवन अपुले, जगणे अपुले
देव कशाला हवा गड्यांनो ?
जगणे झाले, मरून झाले
जळा चितेवर अता मढ्यांनो
धावा केला सदैव पण तो
विटेवरूनी हलला नाही
अस्तित्वाचा तुझ्या दाखला
कुठेच देवा दिसला नाही


निशिकांत देशपांडे मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

घना अंधेरा मेरा साथी

जगमग झिल मिल दुनिया सारी, मेरे घरमे दिया न बाती
रिश्ता है यह जनम जनमका, घना अंधेरा मेरा साथी

नौ दो ग्यारह सभी हो गये, सवार मुझपर तनहाई है
इर्द गिर्दमे विरान बस्ती, सुनी कभी ना शहनाई है
ऊबगया हूं इस दुनियासे, मौत मुझे है अब ललचाती
रिश्ता है यह जनम जनमका, घना अंधेरा मेरा साथी

लाख ढूंडनेपर भी मुझको, अतीतमे ना खुशी मिली है
आगेभी बस यही सिलसिले, मुरझाहट क्या कभी खिली है?
चेहरेकी मुस्कान खो गयी, मायूसी अब है इठलाती
रिश्ता है यह जनम जनमका, घना अंधेरा मेरा साथी

कफ़न नही है, जमीं नही है, लावारिश क्यूं लाश पडी है?
अचेत मनवा खुश मरनेसे, जीनेकीही सज़ा कडी है
तलाशता हूं हमदम जिसके तौरतरिके हो जजबाती
रिश्ता है यह जनम जनमका, घना अंधेरा मेरा साथी

नयननसे असवनके मोती गिरागिराकर क्या पाओगे?
टूट गये जो अंदरसे तो मंज़िल तक कैसे जाओगे?
सवारना तुम खुदको खुदही, सीख जिंदगी है सिखलाती
रिश्ता है यह जनम जनमका, घना अंधेरा मेरा साथी

सुखमे हसना, दुखमे रोना जीवनकी है यही वंचना
सावनका हो गीत कभी या मीराकी दुखियारी रचना
मधुर  स्वरोंमे बध्द पंक्तिंया, छूकर दिलको है बहलाती
रिश्ता है यह जनम जनमका, घना अंधेरा मेरा साथी


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

नाते जुडून गेले

नाते जुडून गेले---( एका नराधमाने आपल्या मुलीवर सतत नऊ वर्षे बलत्कार केल्याची घटना २००९ मधे वर्तमानपत्रात आली होती. त्या वरून पिडित मुलीचे मनोगत व्यक्त करणारी मला सुचलेली रचना ).

कसले नशीब माझे?
का हे घडून गेले?
अंधार वेदनांशी
नाते जुडून गेले

रक्षा जिची करावी
तिजलाच लक्ष्य केले
निष्पाप पाडसाला
त्यानेच भक्ष्य केले
राहू समेत केतू
दारी रडून गेले
अंधार वेदनांशी
नाते जुडून गेले

जल्लाद हवा शिकण्या
फंदा कसा कसावा?
बापास सुळी देण्या
आक्षेप का असावा?
दररोज एक मृत्यू
जगता चिडून गेले
अंधार वेदनांशी
नाते जुडून गेले

नाती अनेक जगती
फसवा आलेख आहे
मादी सदा नराची
कटु सत्य एक आहे
आकाश वळचणीला
तारे झडून गेले
अंधार वेदनांशी
नाते जुडून गेले

नाना, नकोय मामा
काकाविना जगावे
अदृष्य राक्षसांना
झोपेत घाबरावे
भयमुक्त विश्व कोठे
आहे दडून गेले?
अंधार वेदनांशी
नाते जुडून गेले

बडवू नकात टिमकी
श्रीमंत संस्कृतीची
नात्यात गुंफलेली
मी गोष्ट विकृतीची
पापात पुण्य सारे
आहे बुडून गेले
अंधार वेदनांशी
नाते जुडून गेले

भगवंत मायबापा
जर का असेल माया
आई बनून येई
नेण्यास भ्रष्ट काया
बघता पित्यास, वाटे
नाते विटून गेले
अंधार वेदनांशी
नाते जुडून गेले


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

मुलाखात -- माहितीस्तवः---

मुलाखात -- माहितीस्तवः---

कविता रसिक मंडळी ( करमं ) तर्फे "आदाब अर्ज है-२" हा गजल मुशायर्‍यासहित अडीच तासाचा भरगच्च कार्यक्रम २२.०७. २०१७ रोजी पत्रकार भवन, पुणे येथे आयोजित केला होता. कार्यक्रम खूपच रंगत गेला आणि प्रेक्षकांची उदंड दाद मिळाली. या कार्यक्रमात माझी मुलाखात प्रसिध्द कवयित्री आणि ज्येष्ठ साहित्यकार  श्रीमती स्वाती शामक यांनी घेतलीजी वेळेच्या बंधनामुळे २५ मिनिटे चालली. या कार्यक्रमास करमं या व्हाट्सअ‍ॅप समूहाच्या व्यतिरिक्त गझल क्षेत्रातले आदरणीय सर्वश्री  राम पंडीत , म.भा. चव्हाण, वैभव जोशी, अ‍ॅड प्रमोद आडकर, हास्यपंचमीकार श्री बंडा जोशी ई. पण उपस्थित होते. माझ्यासाठी हा अत्यंत बहुमोल आणि अविस्मरणीय  क्षण होता. या मुलाखातीवर दोन दिग्गज कवी तथा गझलकार श्री भूषण कटककर ( बेफिकीर ) आणि सारंग भणगे यांनी केलेले मतप्रदर्शन सर्वंच्या माहितीस्तव देत आहे.

१) भूषणजी कटककर--

"निशिकांत - स्वाती मुलाखत -

दोघेही ज्येष्ठ वयाचे सदस्य एकमेकांशेजारी शोभून दिसत होते. निशिकांत काकांच्या गझलेचा प्रवास आजवर पुरेसा उलगडला गेलेला नव्हता. मनुष्याला एखादा काव्यप्रकार कसकसा आकर्षित करतो ह्याचे हे उत्तम उदाहरण म्हणावे लागेल. स्वातीताईंनी मुलाखतीला योग्य वेळी योग्य वळणे दिली. निशिकांत काकांनी त्यांच्या प्रवासातील महत्वाचे टप्पे सांगताना एकाचवेळी काही मौलिक मते तर काही खुसखुशीत वाक्यांची पेरणीही केलेली होती. मला वाटते की अशी मुलाखत हा 'आदाब अर्ज है' चा एक अविभाज्य भाग बनावा. खरे तर मुलाखतीला अधिक वेळ दिला जावा असे वाटत होते पण मुळातच भरगच्च कार्यक्रम असल्याने व एकंदरीत कार्यक्रम सुमारे २५ मिनिटे उशीरा सुरू झाल्याने आवरते घ्यावे लागले ह्याचा काहीसा खेद वाटला. "

"२) सारंग भणगे--

निशीदेंची मुलाखत केवळ रंजक नव्हती, तर बोध घेण्यासारखी सुद्धा होती. स्वातीताईंनी छान हाताळली आणि निशीदेंनी मनमोकळेपणाने आणि कुठलाही आव न आणता प्रामाणिकपणाने त्यांच्या भावना आणि काही विचार मांडले ते नीट विचार करता खूपच बोधक होते. ‘मलाही काही मर्यादा आहेत’ ही प्रामाणिक कबुली असो कि ‘कुणाच्या गझलांचा माझ्या गझलांवर प्रभाव पडला हे सांगून मी त्यांचा अपमान करू शकत नाही’ ही विनयशीलता असो, निशीदेंची मुलाखत खूप काही बोलून गेली!"

वयाचे अणि शायरीचे तसे कांही नाते नसते हे सर्वांना पटवून देण्यासाठी या प्रसंगी सखीवर मी लिहिलेले ३ सुटे शेर वाचून दाखवले ते असे:-

१) जशी चाळली डायरी जीवनाची, तुझ्या पावलाचेच दिसले ठसे
    समासातला कोपरा एक माझा तरी पान माझे म्हणावे कसे?

२) असे पैंजणांना नको वाजवू ना! शिकावेस चालावयाला हळू
    तुझ्या चाहुलीने उरी आस जागे, मनाला सखे आवरावे कसे?

३) तू गेल्यावर असे वाटले जीवनात ना राम राहिला
    आज कळाले आठवातही ऊर्जा असते जगावयावी

या वयात अशी शायरी? हे श्रोत्यांच्या मनात कदाचित आले असेल म्हणून शंकानिरसनार्थ पुन्हा दोन शेर वाचून समारोप केला मुलाखतीचा. ते शेर असे:--

१) वयस्क झाल्या कलमेमधुनी सळसळ झरते तरुणाई; पण
   सुरकुतलेला शायर बघुनी; चर्चा होते फक्त वयाची

२) मनी कसा "निशिकांत"नांदतो वसंत अजुनी?
    वार्धक्याचे कलंदराला नसते दडपण



निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३