किती कोडकौतुक किती सोहळे ते--( भुजंगप्रयात )

जरा धाक होता जरूरी मनाला
म्हणोनी तुला निर्मिले मानवाने
किती कोडकौतुक किती सोहळे ते!
अहोरात्र केले तुझे रे! जगाने

तुझा गवगवा वाढवायास लिहिल्या
हजारो कथा, काल, थोतांड आम्ही
अविष्कारिले पाप, पुण्यास सुध्दा
मनी जागवायास भयंगंड आम्ही
सुरू जाहला कोंडमारा मनाचा
रुढीचे उभे राहिले कैदखाने
किती कोडकौतुक किती सोहळे ते!
अहोरात्र केले तुझे रे! जगाने

अवाढव्य, चित्रांस, किंमत मिळे पण
कधी चित्रकारास पुसतो न कोणी
तुझा फक्त डंका जगी वाजतो अन्
खर्‍या शिल्पकारास बघतो न कोणी
तुला लाभते पालखी, न्याय कुठला?
नि भोई बनावे तुझ्या करवित्याने
किती कोडकौतुक किती सोहळे ते!
अहोरात्र केले तुझे रे! जगाने

तुझी पाद्यपूजा, तुझी आरती अन्
तुझ्या भव्य दिंड्या, तुझी कैक क्षेत्रे
न कळले कधी दास केलेस आम्हा!
ससे जाहले माणसे सर्व भित्रे
जनाधार देवा हवासा तुलाही
तरी भक्त केलेस का दीनवाणे?
किती कोडकौतुक किती सोहळे ते!
अहोरात्र केले तुझे रे! जगाने

"जसे ठेवतो देव तैसे रहावे"
अशा धिकवणीचीच जडली बिमारी
तुझीही महत्ता कमी खूप झाली
नि शिरजोर झालेत पंडे पुजारी
जरी क्षुद्र माणूस, दगडा! तुला मी
दिले देवपण माखुनी शेंदुराने
किती कोडकौतुक किती सोहळे ते!
अहोरात्र केले तुझे रे! जगाने


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

मी पिशाच्च बनलो आहे.----

( अतृप्त भटकत्या आत्म्याचे मनोगत सांगणारी आगळी वेगळी कविता; पक्ष पंधरवाड्याचे निमित्त साधून. )

प्रेमात आपुल्यांच्या मी
एवढा गुंतलो होतो !
ज्या क्षणी जाहला मृत्यू
मी पिशाच्च बनलो होतो

आजही भटकतो आत्मा
का आसपास पोरांच्या ?
राबता सुखांचा राहो
भरभरून दारी त्यांच्या
दिसताच नात रडताना
पळभर गलबललो होतो
ज्या क्षणी जाहला मृत्यू
मी पिशाच्च बनलो होतो

सळसळ पिंपळ पानांची
जी होती तशीच आहे
अंगणात फुलवेलींची
थरथरही जुनीच आहे
मी मेलो, काय बदलले?
प्रश्नात गुंतलो होतो
ज्या क्षणी जाहला मृत्यू
मी पिशाच्च बनलो होतो

पिंडदान करतेवेळी
कावळा शिवेना जेंव्हा
" काळजी नीट आईची
घेऊत" म्हणाले तेंव्हा
पोरांच्या विश्वासावर
पिंडाला शिवलो होतो
ज्या क्षणी जाहला मृत्यू
मी पिशाच्च बनलो होतो

श्राध्दा दिवशी माझ्या मी
पाहिले, घरी फिरताना
मोबाइल, संगणकावर
सारेच काम करताना
विसरले मला! मी माझ्या
डोळ्यातुन झरलो होतो
ज्या क्षणी जाहला मृत्यू
मी पिशाच्च बनलो होतो

अजरामर का हा आत्मा
भटकावयास जगदिशा ?
जीवना ! हारलो बाजी
ना मनात उरली ईर्षा
प्रेमाचे घेउन ओझे
मरणोत्तर फिरलो होतो
ज्या क्षणी जाहला मृत्यू
मी पिशाच्च बनलो होतो


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

शाश्वत हसतो

आभासाच्या विश्वासावर जगतो आहे
नश्वर सारे असून शाश्वत हसतो आहे

शास्त्र पुराणे लाख सांगती, माया सारी
ब्रह्म सत्त्य अन् मिथ्या सारी दुनियादारी
प्रेम चिरंतन माते चरणी बघतो आहे
नश्वर सारे असून शाश्वत हसतो आहे

मला न ठावे देव नेमका कुणा पावला
स्तोत्र वाचुनी जगी कुणी का सुखी जाहला?
कर्मकांड का जगात जो तो जपतो आहे?
नश्वर सारे असून शाश्वत हसतो आहे

पुनर्जन्म थोतांड कल्पना कुणी रुजवली?
पाप, पुण्य, मुक्तीची सांगड कुणी घातली?
जे नाही त्या मागे मानव पळतो आहे
नश्वर सारे असून शाश्वत हसतो आहे

धर्म अफूची गोळी असते धर्मांधांना
"जिहाद" फलनिष्पत्ती दिसते सामांन्यांना
वर्ख अधर्माला धर्माचा मिळतो आहे
नश्वर सारे असून शाश्वत हसतो आहे

युगायुगांची पुरे जाहली दुकानदारी
पुंगीवरती लोक डोलती, तुम्ही मदारी
झुगारण्या जोखडास जो तो झटतो आहे
नश्वर सारे असून शाश्वत हसतो आहे

सत्कर्मांचा ध्यास असू द्या, नको फारसे
भय न असावे कुणाच्या मनी कधीही असे
"क्षितिजापुढचा नसणाराही रुसतो आहे"
नश्वर सारे असून शाश्वत हसतो आहे


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

"उफ"ना करता कशा यातना---(चित्र कविता)

छळावयाचे छळून घे तू
हवे तेवढे मला प्राक्तना
मीच जाणतो सहन कराव्या
"उफ" ना करता कशा यातना

लुळा पांगळा, पाय नसू दे
हौस एवढी जगावयाची!
ढोपर सरकावत जिद्दीने
आहे टेकडी चढावयाची
ध्येय गाठुनी, पूरी आहे
करावयाची मनोकामना
मीच जाणतो सहन कराव्या
"उफ" ना करता कशा यातना

चित्र रेखितो कल्पनेत मी
नसलेल्या पायांचे देवा
आणि हरवतो खुशीत इतका!
सशक्तांसही वाटे हेवा
आपदांसवे असता यारी
तुझी कशाला करू प्रार्थना?
मीच जाणतो सहन कराव्या
"उफ" ना करता कशा यातना

हंस चालतो डौलदार पण
त्याचा रस्ता खास नसावा
कावळ्यासही जमेल तैसे
चालायाचा हक्क असावा
मी माझ्या चालीने जातो
जिथे वसे हासरी वेदना
मीच जाणतो सहन कराव्या
"उफ" ना करता कशा यातना

अंधाराचे पर्व असू दे
माझ्यासाठी हीच दिवाळी
फरपट सारी,पण मी देवा
कधी न केली तुझी टवाळी
दोष न देता कुणा जगावे
प्रखर नांदते मनी भावना
मीच जाणतो सहन कराव्या
"उफ" ना करता कशा यातना

अपर्णातुनी पूर्णत्वाचा
जन्म व्हायचा निश्चित असते
अंधाराचे भोग भोगता
प्रभात किरणे, लाली दिसते
भविष्यातल्या सुखस्वप्नांची
चाहुल बनते आज वेदना
मीच जाणतो सहन कराव्या
"उफ" ना करता कशा यातना


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

कधीच विझले नाही

अंधाराचे विश्व असोनी
कुठे हरवले नाही
ज्योत जरी मी वादळातली
कधीच विझले नाही

सोशिक आहे, म्हणून म्हणती
मलाच अबला सारे
दुसर्‍यांच्या हातात कासरा
पदोपदी फटकारे
उद्रेकाला मनातल्या मी
कधी व्यक्तले नाही
ज्योत जरी मी वादळातली
कधीच विझले नाही

स्त्रीजन्माच्या आदर्शांचे
ओझे उतरत नाही
पाठीवरती भार पेलणे
साधी कसरत नाही
भोई संसाराची झाले
पण मी थकले नाही
ज्योत जरी मी वादळातली
कधीच विझले नाही

नकोत मजला हार तुरे अन्
नकोय वैभव गाथा
जन्मोजन्मी जगले आहे
झुकउन सदैव माथा
बोच मनाला, शल्य स्त्रियांचे
प्रभूस कळले नाही
ज्योत जरी मी वादळातली
कधीच विझले नाही

येते मरगळ कधी कधी पण
तीही क्षणीक असते
झटकुन देते नैराश्याला
पुढेच पाउल पडते
कर्तव्याची धुरा वाहता
मनात खचले नाही
ज्योत जरी मी वादळातली
कधीच विझले नाही

दहिहंडीला आकाक्षांच्या
चढेन मी फोडाया
युगायुगांच्या घाट्ट शृंखला
निघेन मी तोडाया
उध्दाराचे कांड अहिल्ये!
मनास पटले नाही
ज्योत जरी मी वादळातली
कधीच विझले नाही


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३

व्यथा---

(औरंगाबादच्या माझ्या घराच्या खिडकीत चिमणीने घरटे केले. पिले झाली; उडून गेली. चिमणी दोन दिवस भिरभिरत्या नजरेने शोध घेऊन ती पण उडून गेली. ते रिकामे घरटे अजून तसेच आहे खिडकीत. या वरून सुचलेली कविता )

गोड धडधड उरी तिच्या लागताच चाहूल
चिमणी लागली नाचायला होणार म्हणून मूल

वाळलं गवत अन् काड्या करत होती जमा
पडणार्‍या कष्टांची नव्हती तिला तमा

घरटं छान मऊ व्हावं एकच ध्यास मनी
काळजी करणं बाळाची सवय होती जुनी

दोन पिलं जन्मली खोप्यात होती घाई
आनंदात नहात होती वेडी त्यांची आई

पिलांना भरवण्यासाठी बाहेर  जाई
शोधून शोधून दाणे घेउन घरी येई

चोंचीत दाणे भरवताना आनंदाची सर
पिले वाढता वढता त्यांना फुटू लगले पर

दाणे घेऊन पुढे चाले हळू हळू चिमणी
पिले मागे येता बघत होई सुखरमणी

एके दिवशी चिमणीला मिळेनात दाणे
कष्ट तिला किती पडले देवच एक जाणे

मिळाले ते घेऊन परत आली घरा
पिले नव्हती कुठे, खोपा मोकळा  पुरा

भिरभिरत्या नजरेस तिच्या दिसत नव्हतं कुणी
पंख फुटता भुर्र उडाली कहानी ही जुनी

मीच तर त्यांच्या दिलंय पंखांना बळ
म्हणूनच तर आज भोगतेय काळजातली कळ

एक चिमणा पुन्हा तिच्या सान्निध्यात आला
अनुनय प्रणयासाठी सुरू होता झाला

अंगचटीला येऊ नकोस! नकोय मला मजा
लेकरं उडून गेली माझी, भोगतेय मी सजा

इतिहास परत घडणे नकोय मला आता
मरेन पण होणार नाही फिरून कधी माता

घरटे विरान अंगणी नुसतीच आहे शोभा
चिमणी गेली पिले गेली, गेलीय त्याची आभा

ओसाड खोपा सांगत आहे अजूनही कथा
प्रेमासाठी सवय हवी भोगण्याची व्यथा


निशिकांत देशपांडे. मो. क्र. ९८९०७ ९९०२३

आरशाला मी कधी कळलेच नाही

( एकाच विषयावर आणि एकाच यमकात पाच मुक्तके--वृत्तबध्द चारोळ्या--लिहिल्यामुळे ही एक वैशिष्ट्यपूर्ण कविता बनली आहे; जरा वेगळ्या बाजाची )

बंडखोरी हाच आहे पिंड माझा
चौकटीच्या आत मी जगलेच नाही
रूढवादी रूप स्त्रीचे पाहणार्‍या
आरशाला मी कधी कळलेच नाही

शाप भोगत वाट का बघते अहिल्या?
आत्मसन्मानी मना रुचलेच नाही
राम तो उध्दारकर्ता मानणार्‍या
आरशाला मी कधी कळलेच नाही

लागले माझी मला घडवायला मी
वाट खडतर चालता थकलेच नाही
रूप नवखे पाहुनी चक्रावलेल्या
आरशाला मी कधी कळलेच नाही

शार्दुलाच्या ताकदीने गर्जताना
आत्मविश्वासास मी त्यजिलेच नाही
नेहमी चित्कार स्त्रीचे ऐकणार्‍या
आरशाला मी कधी कळलेच नाही

वेग, प्रगती परवलीचे शब्द माझे
धावता रूढी प्रथांची ठेच नाही
आत्मनिर्भर पाहुनी चवताळणार्‍या
आरशाला मी कधी कळलेच नाही

आजची स्त्री मागते सन्मान आहे
जे कधी आधी असे घडलेच नाही
पाहुनी एल्गार थरथर कापणार्‍या
आरशाला मी कधी कळलेच नाही


निशिकांत देशपांडे. मो.क्र. ९८९०७ ९९०२३